Από τα αστέρια στα γονίδια

Κάθε τόσο και λιγάκι ανακαλύπτονται γονίδια που σχετίζονται όχι μόνο με νοσήματα, αλλά και με συμπεριφορές, όπως ο αλκοολισμός, η ριψοκίνδυνη διάθεση, η ομοφυλοφιλία κ.α. Αβασάνιστα λοιπόν διάφοροι επιστήμονες πείθονται ότι το κυρίαρχο είναι η φύση και η κοινωνία το δευτερεύον. Έτσι παρατηρείται μία μετατόπιση της αντίληψης από τις κοινωνικές παραμέτρους διαμόρφωσης των ανθρώπων, στις γενετικές τους καταβολές, δηλαδή από την ανατροφή στα γονίδια. Είναι χαρακτηριστική η δήλωση του Νομπελίστα βιολόγου Τζέιμς Γουάτσον, ότι «συνηθίσαμε να σκεπτόμαστε ότι η μοίρα μας βρισκόταν στα αστέρια μας, τώρα ξέρουμε ότι, σε μεγάλο βαθμό η μοίρα μας βρίσκεται στα γονίδιά μας». Ο Γουάτσον ο οποίος υπηρέτησε ως πρώτος διευθυντής το πρόγραμμα της αποκρυπτογράφησης του ανθρώπινου γονιδιώματος, δεν κάνει τίποτε άλλο, παρά να δείχνει την κατεύθυνση στην οποία πρέπει να κατευθυνθεί η ανθρωπότητα, η οποία καλά θα κάνει κατά την άποψή του, να αναθέσει τις ελπίδες και τις προσδοκίες της στους γενετιστές, οι οποίοι υπόσχονται μέλλον λαμπρό μέσω της κατανόησης των δεινών της ανθρώπινης ύπαρξης που εκδηλώνονται ως ασθένειες , είτε ως αντικοινωνικές συμπεριφορές, είτε ακόμη ως κοινωνικές ανισότητες. Κατά συνέπεια τα τρία δισεκατομμύρια δολάρια που δίνονται για την ολοκλήρωση του προγράμματος του ανθρώπινου γονιδιώματος είναι λίγα μπροστά στα οφέλη που θα προκύψουν για τα άτομα και τη κοινωνία και άρα κατά την άποψή του, θα έπρεπε και στο μέλλον να συνεχίσει η χρηματοδότηση ανάλογων εγχειρημάτων.

Δεν είναι καθόλου περίεργο που τη θέση αυτή για την υπεροχή των γονιδίων έναντι της ανατροφής, έσπευσε αμέσως να την υιοθετήσει και να την προβάλλει με κάθε τρόπο η καθεστηκυία τάξη σε επιστημονικό και πολιτικό επίπεδο, επειδή βρήκε ένα απροσδόκητο σύμμαχο στην αντίληψη για τη μείωση των ευθυνών της κοινωνίας κα τη μετατόπιση των αιτίων της κακοδαιμονίας των ανθρώπων στη φύση, δηλαδή στη γονιδιακή κατασκευή.

Έτσι επανέρχεται το κισμέτ και το αδυσώπητο της μοίρας. Αυτή τη φορά όχι από τους εραστές της μεταφυσικής και του ανορθολογισμού, αλλά από τον ίδιο το χώρο της επιστήμης, με το να ερμηνεύονται δεδομένα από το χώρο της επιστήμης, με το να ερμηνεύονται δεδομένα από το χώρο της γενετικής με έναν τρόπο απόλυτο και υπερβολικό, που πολύ απέχει από την αντικειμενική αλήθεια, σχετικά με το ρόλο του DNA στη λειτουργία του οργανισμού ως συνόλου. Γιατί η πρόοδος της γενετικής και η αποσαφήνιση του ρόλου των γονιδίων σχετικά με τις φυσικές, πνευματικές και ψυχικές ιδιότητες και συμπεριφορές των οργανισμών, καθόλου δε σημαίνει ότι οι εγγραφές των γονιδίων εκφράζονται με νομοτελειακό και ανελαστικό τρόπο ανεξάρτητα από τις περιβαλλοντικές συνιστώσες. Μια τέτοια αντίληψη υποβιβάζει τον άνθρωπο σε στατική κατασκευή, αντί για Πρόσωπο με αυτοσυνείδηση, με ατομική και κοινωνική ευθύνη και διαρκή ανέλιξη.

Το πιο ανησυχητικό όμως είναι ότι η παραδοχή ότι «είμαστε τα γονίδια μας» οδηγεί αναπόφευκτα στην έννοια της «διόρθωσης» των «ελαττωματικών» γονιδίων, όπως περίπου κάνουμε τώρα με τις πλαστικές και τις άλλες διορθωτικές επεμβάσεις. Η νέα ευγονική αρχίζει και διεισδύει με αδιόρατο τρόπο στην ανθρώπινη συνείδηση. Η ιδέα της θετικής ευγονικής, δηλαδή της επιλεκτικής διασταύρωσης για τη «βελτίωση» της ράτσας, φοβάμαι πως θα δώσει στο μέλλον τη σκυτάλη στη γονιδιακή διόρθωση όλων των ανεπιθύμητων ατομικών χαρακτηριστικών.

Η διόρθωση όμως των γονιδίων, δεν είναι επιστημονική πρόβλεψη και φαντασία, αλλά ήδη πραγματοποιείται εδώ και αρκετά χρόνια μέσω της γονιδιακής θεραπείας των γενετικών νοσημάτων, καθώς και της γενετικής τροποποίησης φυτών και ζώων. Θα πρέπει να γίνει κατανοητό ότι οι μέθοδοι της γενετικής μηχανικής και επέμβασης στο γενετικό υλικό, είναι εν δυνάμει εργαλεία ευγονικής. Και από τη στιγμή που έχει θεωρηθεί ότι τα γονίδιά μας ευθύνονται για τη συμπεριφορά, τον ψυχισμό και την επίδοσή μας, γιατί δε θα υποκύπταμε στον πειρασμό να τα αλλάξουμε προς ένα (ποιο άραγε;) ιδανικό πρότυπο ανθρώπου, προεξοφλώντας την έλευση μιας κοινωνίας της ομοιομορφίας, χωρίς λάθη κατασκευής, και κατά συνέπεια χωρίς εγκληματικότητα, κοινωνικές αναταραχές και ανθρώπινη δυστυχία;

Τέτοιες απόψεις δεν είναι μόνο βαθιά αντιεπιστημονικές χωρίς καμία επιστημονική τεκμηρίωση, αλλά είναι και η επαναφορά της βαρβαρότητας και των θαλάμων των αερίων, μόνο που αυτή τη φορά το κίνητρο της ευγονικής και φυλετικής καθαρότητας, δεν είναι η πολιτική ιδεολογία του ναζισμού, αλλά η ιδεολογία της αγοράς και της καταναλωτικής συμπεριφοράς στα πρότυπα της νέας τάξης πραγμάτων.