Ο βάτραχος και ο σκορπιός
Ο βάτραχος και ο σκορπιός
Περιδιαβαίνοντας πριν λίγες μέρες την έκθεση βιοτεχνολογίας που παρουσιάζεται στην πόλη μας με χορηγούς τη 12η Διεύθυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τη Βελγική εταιρεία βιοτεχνολογίας Novartis, μου ήρθε στο μυαλό η παρακάτω ιστορία του βάτραχου και του σκορπιού από την αφρικανική παράδοση:
Ένας σκορπιός που ήθελε να διασχίσει ένα ποτάμι, παρακάλεσε ένα βάτραχο να τον κουβαλήσει στην πλάτη του.
-Να σε πάρω στην πλάτη μου; απάντησε ο βάτραχος. Ούτε να το σκέφτεσαι. Σε ξέρω, αν σε πάρω στην πλάτη μου θα με τσιμπήσεις και θα με σκοτώσεις.
-Μην είσαι χαζός, του είπε τότε ο σκορπιός. Δε βλέπεις ότι, αν σε τσιμπήσω, θα κυλήσεις στο βυθό του ποταμού και έτσι κι εγώ θα πνιγώ μαζί σου, καθώς δεν ξέρω να κολυμπώ;
Τα δύο ζώα κουβέντιασαν έτσι για λίγο και στο τέλος ο βάτραχος δέχτηκε να βοηθήσει τον σκορπιό να διασχίσει το ποτάμι. Τον φόρτωσε στην γλιστερή του πλάτη, ο σκορπιός γαντζώθηκε πάνω του κι άρχισαν το ταξίδι τους.
Όταν έφτασαν καταμεσής του μεγάλου ποταμού, εκεί όπου ανοίγεται η άβυσσος, ο σκορπιός τσίμπησε ξαφνικά το βάτραχο. Εκείνος αισθάνθηκε το θανάσιμο δηλητήριο να απλώνεται στο κορμί του και καθώς βυθίζονταν, παρέσυρε μαζί του και το σκορπιό. Λίγο πριν από το τέλος, του φώναξε:
-Βλέπεις; Σου το είχα πει, τι κατάλαβες τώρα, που χάνεσαι μαζί μου;
-Τίποτε απάντησε ο σκορπιός πριν βυθιστεί στα γαλανά νερά. Αυτή είναι η φύση μου!
Παρατηρώντας λοιπόν την έκθεση και τα επιτεύγματα της βιοτεχνολογίας και έχοντας κατά νου τον παραπάνω μύθο, σκέφτηκα ότι αν στη θέση του σκορπιού βάλουμε τις εφαρμογές της σύγχρονης τεχνοεπιστήμης και στη θέση του βάτραχου όλη την ανθρωπότητα, τότε ίσως ο κόσμος που ξανοίγεται στη νέα χιλιετία, να είναι ο κόσμος του βυθού του ποταμού.
Η μόνη ίσως διαφορά, πολύ ουσιαστική βέβαια, είναι ότι η αυτοκαταστροφική φύση του σκορπιού είναι εγγεγραμμένη στο DNA του, στην ίδια του τη μοίρα από την οποία είναι αδύνατο να ξεφύγει. Είναι κάτι σαν το αλογάκι της Παναγίας που το αρσενικό γονιμοποιεί το θηλυκό ενώ γνωρίζει(;) πως μετά το τέλος της ερωτικής πράξης το θηλυκό θα το καταβροχθίσει. Στον άνθρωπο η διαχείριση της γνώσης είναι πολιτιστικό και όχι βιολογικό χαρακτηριστικό. Ο τρόπος που χειριζόμαστε τη γνώση, δεν είναι μέσα στη φύση μας, αλλά διαμορφώνεται από τις αξίες και τις αρχές της εκάστοτε κοινωνίας.
Και όσον καιρό επιμένουμε να παρουσιάζουμε τα επιτεύγματα της τεχνοεπιστήμης μονοδιάστατα, όπως ατυχώς συμβαίνει και σ’ αυτή την βιοτεχνολογική έκθεση, θα υπάρχει έλλειμμα ενημέρωσης για τις γενικότερες επιπτώσεις στο οικοσύστημα, τον άνθρωπο, στη συνείδηση και τον πολιτισμό του.
Το πιο δυσάρεστο είναι ότι οι χορηγοί φρόντισαν ώστε μέσω μιας τεχνικά άρτιας οργανωμένης παρουσίασης, να εντυπωσιάζουν τον επισκέπτη, με ένα πλήθος ατελών γνώσεων, και με ένα μπαράζ πληροφοριών, ώστε το μόνο που μένει στο τέλος είναι η αίσθηση ότι το μέλλον της ανθρωπότητας θα κριθεί από την επιτάχυνση και την ένταση της εφαρμογής της νέας γνώσης. Οι ελάχιστες διαφορετικές απόψεις που παρατίθενται μαζί με τον ύμνο στα επιτεύγματα, δεν αλλάζουν τη συνολική εικόνα και κυρίως την τελική αίσθηση. Άλλωστε στο διαφημιστικό φυλλάδιο αναφέρεται ότι «…σκοπός και μακροπρόθεσμο όραμα του εγχειρήματος είναι η δημιουργία ενός υπόβαθρου που θα βοηθήσει τον απλό πολίτη να σχηματίσει τη δική του άποψη, η οποία μπορεί να περιέχει κριτική αντιμετώπιση, αλλά και αποδοχή του ζητήματος»
Έτσι όταν το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα είναι εν τέλει η αποδοχή όχι αυτής τούτης της γνώσης, αλλά των συγκεκριμένων επιτευγμάτων και εφαρμογών, το δέος και όχι η κριτική σκέψη, τότε δικαιολογημένα οι χορηγοί μπορούν να αισθάνονται δικαιωμένοι. Αλλά οι άλλοι; Τα σχολειά και οι δάσκαλοι που συρρέουν καθημερινά, πώς εξοπλίζουν τους μαθητές τους ώστε να μην έχουν την τύχη του βάτραχου;
Και ας μην κατηγορηθώ για ρομαντισμό και οπισθοδρόμηση γιατί ο βυθός του ποταμού δε θα είναι περισσότερο ή λιγότερο επιεικής στους αδαείς ή στους σοφούς. Και μην ξεχνάμε, ότι η ανθρωπότητα δεν κινδυνεύει πλέον από τα λάθη της επιστήμης, αλλά από τις επιτυχίες της.