Πώς να μυρίζει η οθόνη

Πριν δύο περίπου εκατομμύρια χρόνια οι άναρθρες κραυγές των προγόνων του ανθρώπου, άρχισαν να μορφοποιούνται σε λέξεις. Αυτές με τη σειρά τους «υποχρέωσαν» τον εγκέφαλο να αναπτύξει κέντρα για τον έλεγχο και την οργάνωση της ομιλίας, της προφορικής επικοινωνίας των ανθρώπων, με τις λέξεις να σηματοδοτούν την έννοια του πράγματος, όπου το δέντρο σήμαινε το κάθε δέντρο και όχι τη συγκεκριμένη βελανιδιά ή το συγκεκριμένο πεύκο. Σήμερα γνωρίζουμε ότι αυτή η διαδικασία άρχισε σε ένα ορισμένο στάδιο ανάπτυξης της εξέλιξης του ανθρώπου στο στάδιο του Homo habilis. Είναι ο «επιδέξιος άνθρωπος», ο πρώτος κατασκευαστής εργαλείων, που στα απολιθωμένα κρανία του βρίσκουμε το εντύπωμα της έλικας Βroca, που είναι το κέντρο της ομιλίας. Η αλλαγή στη συνείδηση των ανθρώπων ήταν τεράστια. Όπως τεράστια ήταν η επίδραση στην παραπέρα εξέλιξη των ανθρωποειδών προγόνων μας, και στην ανάδυσή τους από το ζωικό βασίλειο.

Για να προστεθεί μετά από μια μακριά διαδρομή, δίπλα στον προφορικό λόγο και ο γραπτός, η γραφή- το όχημα της λαλιάς- με την αφηρημένη έννοια των συμβόλων, να συμπυκνώνει, να εγκολπώνει και να μεταβιβάζει στις ράγες του χρόνου τις σκέψεις και τα αισθήματα των ανθρώπων, τις πληροφορίες, τα τραγούδια και τα παραμύθια.

Πόσο κράτησε αυτή η μετάβαση από τη λαλιά στη γραφή;

Κοντά στα 2 εκατομμύρια χρόνια. Από το Homo habilis, στον εξελιγμένο Homo Sapiens Sapiens( τον άνθρωπο το σοφό), ο οποίος πριν200 χιλιάδες χρόνια, αρχικά με απλές εγχαράξεις και αργότερα στα 40 χιλιάδες χρόνια, πέρασε στη ζωγραφική αποτύπωση του γύρω του κόσμου και στη συνέχεια και στη γραφή.

Αργόσυρτη διαδικασία, με το βηματισμό της φύσης νωχελικό και ράθυμο. Με αμέτρητες απόπειρες να αποτυπωθεί στην πέτρα η σκέψη των ανθρώπων, στον πάπυρο και στο χαρτί.

Για να περάσουμε σήμερα στο τελευταίο στάδιο της επικοινωνίας των ανθρώπων μέσω της οθόνης. Την οθόνη της τηλεόρασης και από κει, στην οθόνη του υπολογιστή μέσα από την ψηφιακή μετατροπή του γραπτού λόγου και την ένδυσή του με εικόνα, ήχο και κίνηση. Να βιώνουμε σήμερα τη νέα εποχή, όπου εμφανίζεται με δραματικό τρόπο η κυριαρχία της οθόνης, με τον προφορικό και γραπτό λόγο να υποχωρούν, αλλά να συνυπάρχουν ακόμη- με άλλο όμως ειδικό βάρος- στην επικοινωνία των ανθρώπων. Θα απέφευγα να πω ότι η οθόνη θα αντικαταστήσει τις προηγούμενες μορφές. Είναι όμως σίγουρο ότι η οθόνη με την τεράστια διακίνηση πληροφοριών, την ακαριαία δυνατότητα επαφών με όλο τον κόσμο και το απεριόριστο εύρος συναλλαγών, θα φέρει τα πάνω κάτω. Η οθόνη ως παράθυρο στον κυβερνοχώρο, καταργεί τις αποστάσεις και τα σύνορα, αλλάζει τα κοινωνικά και πολιτιστικά δεδομένα. Είναι το σήμα κατατεθέν της νέας εποχής.

Ποια θα είναι τα χαρακτηριστικά της νέας αυτής μορφής επικοινωνίας; Τι θα προστεθεί δίπλα στην αμεσότητα, στην αύρα του προφορικού λόγου, και στο χειροπιαστό του γραπτού; Πόσο θα συμμετέχουν στην επικοινωνία οι αισθήσεις, όπως το σφίξιμο των χεριών ή του βιβλίου, το άρωμα του προσώπου, ή η μυρωδιά του χαρτιού, οι εκφράσεις του συνομιλητή, ή το τσάκισμα των σελίδων; Τι θα γίνει με το γιο μου τον Ορέστη και τ’ άλλα παιδιά που πριν ανοίξουν ένα βιβλίο, το ψαχουλεύουν, το μυρίζουν, σαν ζεστό ψωμί, ως στοιχείο της συνολικής απόλαυσης του αντικειμένου;

Ίσως μπροστά στην παντοκρατορία και την απολυτότητα της αξίας της πληροφορίας, να ατονήσουν και να υποβαθμιστούν οι αισθήσεις, ίσως πάλι η φύση, ανταποκρινόμενη στις νέες συνθήκες, να επινοήσει μετά την 6^η αίσθηση. Ποιος ξέρει;