Για μιαν «Άλλη» ΠΟΙΟΤΗΤΑ των προϊόντων

Με αφορμή τη συμμετοχή του γράφοντος στο Εθνικό Συμβούλιο Πολιτικής Ελέγχου Τροφίμων (ΕΣΠΕΤ) την προηγούμενη εβδομάδα στην Αθήνα, στα γραφεία του ΕΦΕΤ, θα ήθελα να καταθέσω ορισμένα σημεία που επισήμανα στο Συμβούλιο και με την ευκαιρία να επεκταθώ και σε ορισμένα άλλα συναφή θέματα.

Η ποιότητα των τροφίμων, δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στην ασφάλειά τους για την υγεία των καταναλωτών, δηλαδή να είναι απαλλαγμένα από μικροοργανισμούς, τοξικές και άλλες ουσίες κ.λ.π., και να περιέχουν όλα τα συστατικά εκείνα που συνιστούν ένα προϊόν υγιές και χρήσιμο για τον οργανισμό. Θεωρώ ότι παράλληλα με αυτά, θα έπρεπε να εισαχθεί στην έννοια της ποιότητας και να προεκταθεί και σε ορισμένα «εξωγενή» και φαινομενικά άσχετα χαρακτηριστικά, όπως αυτά που συνδέονται με τις διαδικασίες παραγωγής του. Για παράδειγμα δεν μπορούμε να αναγορεύουμε ένα προϊόν σε ποιοτικό, εάν για την παραγωγή του κατασπαταλήθηκαν αδικαιολογήτως υπέρμετροι φυσικοί πόροι, εάν επιβαρύνθηκε σοβαρά το περιβάλλον με λιπάσματα, φυτοφάρμακα κ.ά., εάν καταναλώθηκαν μεγάλες ποσότητες ενέργειας, και άλλα. Δεν μπορεί λ.χ. ένα ζωικό προϊόν να θεωρείται ποιοτικό, όταν η εκτροφή των ζώων γίνεται με απάνθρωπες συνθήκες συγχρωτισμού και με αφύσικο τρόπο διατροφής. Δεν μπορεί να νοείται ποιοτικό ένα προϊόν, τροφικό ή όχι, που παράχθηκε με εργατικό δυναμικό που δεν αμείβεται σωστά, με συνθήκες μεσαιωνικές, εκμετάλλευσης ανήλικης εργασίας, ή με συνθήκες σύγχρονου δουλεμπόριου. Ακόμη δεν νοείται να κλείνουμε τα μάτια στον τρόπο παραγωγής οποιουδήποτε προϊόντος, σε οποιαδήποτε χώρα, ακόμη μάλιστα όταν αυτή είναι μια μακρινή χώρα.

Έτσι η έννοια της ποιότητας αποκτά μια πιο ουσιαστική έννοια που ξεφεύγει από την συγκεκριμένη χρησμοθηρική έννοια της ατομικής καταναλωτική πρόσληψης. Αποκτά οικουμενικά και πλανητικά χαρακτηριστικά. Με την ίδια λογική δεν μπορούμε να μην ενδιαφερόμαστε εάν το δέρμα από το δερμάτινα που φοράμε προέρχεται από ζώα υπό εξαφάνιση σε κάποια αφρικανική χώρα, εάν τα ADIDAS ή τα NIKE αθλητικά μας παπούτσια είναι ανταγωνιστικά στην τιμή και την ποιότητά τους επειδή προήλθαν από καθεστώς μαύρης και κακοπληρωμένης εργασίας, έστω στην Ταϊλάνδη, εάν τα «φτηνά» μπλουζάκια ZARAS κατασκευάζονται μέσα σε πλοία σε θαλάσσιες ζώνες για διαφυγή των δασμών, εάν τα καλλυντικά μας έχουν δοκιμαστεί σε μάτια ζώων που υποφέρουν, και άλλα πολλά.

Σε επέκταση όλων αυτών ακόμη και για τα βιολογικά προϊόντα που εξ ορισμού παράγονται χωρίς χημικά και με την λιγότερη, έως καθόλου, επιβάρυνση του περιβάλλοντος, και με τη λιγότερη κατανάλωση ενέργειας, να θεωρείται θεμιτό να έρχεται ένα τέτοιο προϊόν από χιλιόμετρα μακριά, όταν για τη μεταφορά του έχουν κατασπαταληθεί δεκάδες γαλόνια καυσίμου. Αυτό το προϊόν τότε δεν μπορεί να είναι βιολογικό, γιατί δεν είναι ποιοτικό με την γενικότερη έννοια που περιγράψαμε.

Στη συνέχεια όλων αυτών βρίσκεται και η εμμονή του γράφοντος σχετικά με την διαδικασία της απόκτησης της γνώσης, και αναφέρομαι σ' αυτό που ονομάζεται χρησιμοποίηση των εμβρύων για ερευνητικούς σκοπούς. Δεν είναι δυνατόν να χρησιμοποιούνται έμβρυα, ή προέμβρυα που δεν εμφυτεύτηκαν στη μήτρα, και επειδή «περίσσεψαν» κατά τη διάρκεια μιας εξωσωματικής γονιμοποίησης, να διοχετεύονται σε ερευνητικά ιδρύματα για να διευρυνθεί η γνώση μας γύρω από πολύ ουσιαστικά ζητήματα ιατρικής- βιολογικής γνώσης. Ο σκοπός της έρευνας, ακόμη και αν είναι για να απαλειφθεί ο ανθρώπινος πόνος, δεν μπορεί να δικαιολογήσει το μέσον, δηλαδή την ανάλωση μια ζωής, ή μιας ζωής εν δυνάμει (όπως συμβαίνει με την θεραπευτική κλωνοποίηση). Σε κάθε περίπτωση μας αφορά, ή πρέπει να μας αφορά και η διαδικασία. Εδώ η διαδικασία είναι μέρος του όλου, μέρος του τελικού προϊόντος.

Ίσως θα έπρεπε να διευρυνθεί η έννοια της ποιότητας σε στοιχεία που δεν αφορούν αυτό τούτο το προϊόν, καθότι κανένα δεν είναι αποτέλεσμα μιας μη ανθρωπογενούς διαδικασίας. Ακόμη περισσότερο που πέρα από τον άνθρωπο ως παραγωγού, συμμετέχει έμμεσα ή άμεσα η κοινωνία και το περιβάλλον. Η αναγωγή στο σύνολο φαίνεται ότι πια είναι αναγκαία. Και στο σημείο αυτό δεν μπορεί να γίνει κανένας συμβιβασμός.