Η διέξοδος και τα αδιέξοδα της Αριστεράς

Η εναλλακτική πρόταση της αριστεράς ως απάντηση στον δικομματισμό είναι ένα κρίσιμο ζήτημα. Και εάν εξαιρέσουμε τους ιδιοτελείς, οι οποίοι πρώτα βλέπουν τον εαυτό τους σε θέσεις εξουσίας και με βάση αυτό κάνουν προτάσεις, οι άλλοι κινούνται από την αγωνία της αναζήτησης για τη διέξοδο από την σημερινή φαιά κατάσταση. Η αναζήτηση αυτή περιλαμβάνει την εναλλακτική πρόταση εξουσίας, τη συμμετοχή στην κυβέρνηση, τις συμμαχίες, για να αναφέρουμε τα κύρια σημεία. Εδώ θα έλεγα ότι όλοι αυτοί οι τρόποι διεξόδου, δεν είναι έξω από τις επιλογές της αριστεράς. Η αριστερά μέσα στα πλαίσια του συστήματος, μπορεί να χρειαστεί να στηρίξει η να συμμετάσχει σε κυβερνητικές ευθύνες. Τούτο όμως θα γίνει κάτω από προϋποθέσεις, που εξασφαλίζουν όχι απλά την καλύτερη διαχείριση του συστήματος, αλλά προοπτικά την αλλαγή του. Αλλιώς, πέρα από το ότι κάτι τέτοιο είναι αναποτελεσματικό, οδηγεί στην υπονόμευση των αγώνων, το πισωγύρισμα, τη διάψευση των προσδοκιών και την ακύρωση κάθε προοπτικής. (Βλ. κεντροαριστερές κυβερνήσεις στην Ευρώπη) Τους αριστερούς προφανώς και τους ενδιαφέρει η εξουσία, αλλά όχι με την έννοια της αντικατάστασης του κράτους του κεφαλαίου από το δικό τους κράτος, την αντικατάσταση της κρατικής μηχανής από τους δικούς τους ανθρώπους, την αλλαγή των κακών ματ, από τις δυνάμεις της δικής τους καταστολής και ούτω καθεξής. Και μιλάμε βεβαίως για μετασχηματισμό του κράτους και την διάχυση της εξουσίας στους πολίτες, και όχι την τοποθέτηση μιας ελίτ αριστερών στην κορυφή και την καρδιά ενός κράτους αναλλοίωτου. Ακόμη χωρίς να παραγνωρίζουμε τη σημασία της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας και την ανάγκη για βάθεμά της, η Αριστερά οφείλει να στοχεύει στην ανάπτυξη μορφών της άμεσης δημοκρατίας στη βάση και τη διασπορά αυτοδιαχειριστικών εστιών. Έτσι η όλη συζήτηση για την εναλλακτική πρόταση εξουσίας δεν μπορεί παρά να εξετάζεται στα πλαίσια της στρατηγικής που προετοιμάζει την ιστορική ρήξη με το υπάρχον σύστημα στην προοπτική του σοσιαλισμού. Τέτοιες δράσεις και επιλογές είναι εκείνες που μειώνουν την κυριαρχία της αγοράς προς όφελος της αλληλεγγύης και της ανταλλαγής και εκείνες τις θεσμικές αλλαγές που επιτρέπουν την αμεσοδημοκρατικη παρέμβαση του πληθυσμού. Δηλαδή εκείνες που αυξάνουν τις δυνατότητες της συλλογικής δράσης των ανθρώπων. Εάν λοιπόν η εναλλακτική πρόταση, οι συμμαχίες και το κυβερνητικό πρόγραμμα απαντά σε μέρος έστω από αυτά τα αιτήματα, τότε μπορούμε να το συζητήσουμε. Αλλιώς είναι πολιτική αυτοκτονία. Η Αριστερά ποτέ δεν υπήρξε απλά μια δύναμη ηθικής διαμαρτυρίας και άσφαιρης κοινωνικής κριτικής. Ο αριστερός διαφέρει από τους άλλους επικριτές του καπιταλισμού και τους επαγγελματίες της δυσαρέσκειας της αστικής κοινωνίας, στο ότι παλεύει για την επίτευξη μιας κοινωνίας, όπου δεν θα βρίσκουν εύφορο έδαφος η εκμετάλλευση, η βία μεταξύ των φύλων, η πολιτική απαξίωση των ατόμων, η απαξίωση των συλλογικών αγαθών της φύσης. Όλα αυτά η Αριστερά δεν χρειάζεται υποχρεωτικά να είναι στην κυβέρνηση για να τα παλεύει και να τα προωθεί. Απεναντίας τις περισσότερες φορές η συμμετοχή στην κυβέρνηση ευνουχίζει τις υγιείς δυνάμεις και συσκοτίζει το τοπίο. Ένα τοπίο όπου η αγορά, δηλαδή τα ιδιοτελή κριτήρια της μέγιστης κερδοφορίας των ιδιωτικών κεφαλαίων ρυθμίζουν αδιαμεσολάβητα την εργασιακή συνθήκη και καθημερινή ζωή των πολιτών. Ένα τοπίο, όπου ο δημόσιος χώρος της πόλης μετατρέπεται ολοκληρωτικά σε εμπόρευμα. Όπου κάθε μέρα ένας ελεύθερος χώρος απελευθερώνεται ως προς το ιδιοκτησιακό καθεστώς, τους όρους και τις προϋποθέσεις εκμετάλλευσής του και εμπορευματοποιείται. Όταν κατεδαφίζονται διατηρητέα μνημεία, διατηρητέα κτίρια αποχαρακτηρίζονται, τα σχέδια πόλης επεκτείνονται στα δάση, ρέματα μέσα στην πόλη κτίζονται, βιότοποι κοντά στις πόλεις καταστρέφονται, χιλιάδες δέντρα κόβονται για λόγους τσιμεντόστρωσης δημόσιων χώρων. Και όταν οι πόλεις αλλάζουν χέρια. Έτσι το ζητούμενο δεν είναι η συμμετοχή η όχι στην κυβέρνηση, αλλά αν με τις πράξεις και τις ενέργειές μας φέρουμε πιο κοντά το όραμα του σοσιαλισμού, δηλαδή μια κοινωνία με κοινωνικοποιημένα μέσα παραγωγής και σχεδιασμένη αυτοδιαχείριση της οικονομίας. Μια κοινωνία όπου μέρα τη μέρα θα εκτοπίζονται οι αγοραίοι μηχανισμοί και θα αντικαθίστανται από το συνειδητό κοινωνικό έλεγχο των συνεταιρισμένων και ελεύθερων παραγωγών.