Τα Φίλτρα (ή η κουλτούρα της απόρ-ριψης)

Ανάμεσα στις αλλαγές που συνοδεύουν τη ζωή του σύγχρονου ανθρώπου, είναι αυτές της γρήγορης αλλαγής των εξωτερικών δεδομένων και σταθερών με τέτοιο ρυθμό, που είναι πολύ δύσκολο έως αδύνατο πολλές φορές να προσαρμόσει τον ψυχικό του κόσμο στη νέα πραγματικότητα, να ισορροπήσει τα βήματά του στην κινούμενη άμμο. Για πρώτη φορά στην ιστορία του ονειρεύεται με ανοιχτά τα μάτια και βλέπει τις φαντασιώσεις του να γίνονται πραγματικότητα, τουλάχιστον όσον αφορά τον τεχνολογικό πολιτισμό. Οι αλλαγές αυτές είναι τόσο ραγδαίες, που θα λέγαμε ότι είναι δύσκολο έως αδύνατο να αφομοιωθούν και να γίνουν και πνεύμα της ανθρώπινης ουσίας.

Αυτό είναι καλό ή κακό; Θα τολμούσα να πω ούτε καλό, ούτε κακό. Απλά είναι έτσι. Έτσι είναι από τη φύση του ο άνθρωπος, με την αντοχή του, τα ψυχικά του αποθέματα, το δοσμένο όριο της πολιτιστικής αφομοίωσης των νέων πραγμάτων, τη βιολογικά προγραμματισμένη ικανότητα προσαρμογής του. Είναι σίγουρο ότι αυτή η ικανότητα του ανθρώπου έχει πολύ μεγάλη χωρητικότητα, αλλά το μέγεθός της είναι πεπερασμένο.

Για δύο περίπου εκατομμύριο χρόνια που άρχισε να αναπτύσσεται το γένος Homo, και διακόσιες χιλιάδες χρόνια από την εμφάνιση του ανθρώπου του σοφού (Homo sapiens sapiens), οι αλλαγές στο πολιτιστικό περιβάλλον γινόντουσαν με εκείνη την ταχύτητα που επέτρεπαν την αφομοίωσή τους τόσο από τις κοινωνίες, όσο και από τα ίδια τα άτομα. Τα τελευταία όμως πενήντα ή είκοσι χρόνια, η εισβολή των ηλεκτρονικών υπολογιστών στη ζωή των ανθρώπων, η γενετική μηχανική με τη δημιουργία νέων μορφών ζωής και τον επαναπρογραμματισμό του DNA, η ταχύτητα και η ευκολία των μετακινήσεων σε τόπους μακρινούς, τον άνθρωπο του τέλους του 20^ου αιώνα να κοιτά με δέος, να αγωνιά και να πασχίζει να ακολουθήσει το νέο ρου των πραγμάτων, χωρίς καμιά σχεδόν δυνατότητα να αντισταθεί. Απλά αφήνεται να παρασύρεται από την «εξέλιξη».

Ιδιαίτερα στο χώρο της πληροφορίας, η ροή των δεδομένων έχει έναν τόσο κατακλυσμιαίο χαρακτήρα ώστε διερωτάται κανείς αν αυτό συνιστά πληροφόρηση και γνώση, ή υπερκορεσμό του εγκεφάλου και ακύρωση της πιο σημαντικής του λειτουργίας, της κριτικής σκέψης.

Απέναντι σε όλα αυτά, το μόνο που μπορούμε που μπορούμε να αντιτάξουμε στη χιονοστιβάδα της τεχνοεπιστήμης, που το βουητό και την υγρασία της τη νιώθουμε ήδη στο καλοκαιρινό μας μπλουζάκι, είναι τα ΦΙΛΤΡΑ. Ή ακριβέστερα την κουλτούρα της απόρριψης.  

Φρονώ δηλαδή, ότι περισσότερο από ποτέ έχουμε ανάγκη να αναπτύξουμε τα ΦΙΛΤΡΑ της κριτικής, τα ΦΙΛΤΡΑ της επιλογής και τα ΦΙΛΤΡΑ της απόρριψης. Τα σωτήρια φίλτρα στην καθημερινή σκουπιδοπληροφορία, αλλά και στα κάθε λογής προτεινόμενα νέα είδη, στην κάθε είδους ικανοποίηση των υποτιθέμενων αναγκών μας.

Και μαζί μ’ αυτά να εισάγουμε στη νέα μας κουλτούρα τις έννοιες της υπό όρους αποδοχής, καθώς και της μετρημένης απόρριψης. Αυτά είναι ίσως τα τελευταία μας σύνορα πριν τη φυγή στην έρημο. Τα τελευταία μας καλοκαίρια, οι τελευταίες μας αυλές, οι ύστατες λέξεις στα λασπωμένα λεξικά μας.